Endometrioza (inaczej gruczolistość) to choroba przewlekła polegająca na obecności tkanki wyścielającej macicę czyli endometrium poza macicą. Ogniska endometriozy mogą występować wszędzie, najczęściej znajdują się na jajnikach, jajowodach, jelitach, pęcherzu moczowym, otrzewnej, jednak mogą występować również w płucach lub przeponie. Ogniska endometriozy obecne poza macicą co miesiąc podczas miesiączki zachowują się pod wpływem hormonów dokładnie tak samo jak w macicy – krwawią. Krwawienie to nie znajduje ujścia i podrażnia sąsiadujące tkanki tworząc stan zapalny, który z czasem zmienia się w zrost. Przy kolejnych miesiączkach sytuacja się powtarza, stan zapalny jest coraz większy oraz tworzą się kolejne większe zrosty. Z czasem zrosty unieruchamiają narządy, a nawet mogą prowadzić do ich niewydolności.
Endometrioza często jest rozpoznawana przez lekarzy na podstawie przeprowadzonego wywiadu z pacjentką oraz badania. Podczas wykonywanego USG można stwierdzić obecność torbieli endometrialnych na jajnikach lub zmniejszenie ruchomości narządów co może wskazywać na chorobę. Aby potwierdzić endometriozę konieczne jest wykonanie laparoskopii z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego.
Objawy choroby u różnych pacjentek mogą wyglądać inaczej w zależności od lokalizacji ognisk endometriozy. Niektóre pacjentki przechodzą chorobę bezobjawowo, jednak znaczna większość kobiet odczuwa dolegliwości bólowe. U pacjentek mogą występować również problemy z układem pokarmowym, dysbioza jelitowa, zmęczenie, problemy ze snem i koncentracją, pogorszenie się kondycji skóry i włosów, częste oddawanie moczu, bolesne wizyty w toalecie, ból podczas stosunku oraz inne objawy, które są alarmującym sygnałem dla lekarza.
Leczenie endometriozy polega na opóźnieniu postępowania choroby. W zależności od planów macierzyńskich kobiety leczenie różni się. Jeżeli pacjentce nie zależy w danej chwili na zajściu w ciąże podaje się jej tabletki hormonalne, aby możliwie jak najbardziej wyciszyć chorobę. Natomiast jeżeli pacjentka chce zajść w ciążę, ale jej się to nie udaje lub odczuwa silne dolegliwości bólowe wykonuje się operację. Jest to standardowe leczenie choroby ponieważ nie ma leku, który zahamowałby chorobę na zawsze. Lekarze zalecają również aby podchodzić holistycznie do choroby.
- Bardzo ważna jest dieta. Dieta przeciwzapalna pomaga walczyć z obecnym w organizmie stanem zapalnym, poprawia odporność oraz zapobiega niedoborom witamin, mikro i makro składników. Właśnie na diecie chciałabym się dzisiaj skupić i wyjaśnić jej najważniejsze zasady.
Powinnam zacząć od tego, że dieta pomaga zmniejszyć dolegliwości bólowe spowodowane chorobą. Jest to bardzo ważne dla pacjentek ponieważ wiele z nich codziennie musi się zmagać z bólem, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Dieta powinna być indywidualnie dobrana do każdej pacjentki pod kątem chorób współistniejących i dolegliwości.
Kobiety chore na endometriozę powinny zacząć od podstaw zdrowego odżywiania, o których często się zapomina a są one bardzo ważne dlatego szybko je przypomnę:
- Należy zrezygnować z żywności wysoko przetworzonej typu fast-food, słodzonych napoi, słodyczy, alkoholu.
Wywołują one stan zapalny w organizmie. Jedząc takie produkty „dolewamy oliwy do ognia” i zwiększają się dolegliwości bólowe oraz problemy z układem pokarmowym. Jedzenie wysoko przetworzonej żywności jest bezwartościowe dla naszego organizmu ponieważ znajdują się tam śladowe ilości substancji odżywczych. Częste spożywanie tego typu żywności może powodować również rozwijanie się chorób współistniejących.
- Powinno się wybierać produkty sezonowe.
Wiosną i latem należy sięgać po produkty świeże jak najmniej przetworzone, szczególnie zielone warzywa są bardzo ważne we wspieraniu żywieniowym choroby. Zimą i jesienią warto jest sięgać po mrożone warzywa i owoce, które występują tylko sezonowo (np.: owoce jagodowe, szpinak, jarmuż, brokuł, kalafior, groch), przetwory oraz kiszonki pomogą wzmocnić układ odpornościowy.
- Odpowiednia ilość wody to absolutna podstawa.
Należy wypijać około 2-2,5 litrów wody dziennie. Człowiek w większości składa się z wody , dlatego tak kluczowe jest odpowiednie nawodnienie. Narządy wewnętrzne nie mogą prawidłowo funkcjonować bez odpowiedniej ilości wody w ciągu dnia. Wody niegazowane są najlepszym wyborem jednak bez sztucznych dodatków, barwników oraz cukru. Jeżeli smak czystej wody szybko się nudzi można dodawać miętę, imbir, goździki, cytrynę oraz kawałki owoców.
- Aktywność fizyczna jest również jednym z kluczowych elementów holistycznego podejścia do choroby.
Aktywność fizyczna powinna być dobrana indywidualnie. Nic na siłę, jeżeli bieganie nie jest dla Ciebie, nie zniechęcaj się może jazda rowerem lub pływanie okaże się odpowiednie. Ważna jest każda forma podejmowanej aktywności fizycznej. Tkanka tłuszczowa zwłaszcza ta wokół brzucha produkuje duże ilości cytokin prozapalnych głównie interleukiny 6. Właśnie dlatego bardzo ważne jest dbanie o odpowiednią sylwetkę.
- Zawsze trzeba sprawdzać etykiety produktów, które chcemy kupić.
Należy wybierać żywność jak najmniej przetworzoną, z krótką datą ważności oraz jak najkrótszym składzie.
- Jedz regularnie co 3-4 godziny małe posiłki.
Lepiej jest jeść mniej ale częściej dzięki czemu żołądek się skurczy oraz poziom glukozy we krwi utrzyma się na odpowiednim poziomie.
- Należy unikać potrawa smażonych zwłaszcza na głębokim tłuszczu.
Są to potrawy ciężkostrawne zawierające tłuszcze trans, które sprzyjają powstawaniu nadwagi, otyłości oraz powstawaniu chorób układu pokarmowego oraz sercowo-naczyniowego.
Szczególną uwagę w diecie przy endometriozie należy zwrócić na:
- Warzywa i owoce
Warzywa powinno się spożywać do każdego posiłku najlepiej jak najmniej przetworzone. Owoce najlepiej jest ograniczyć do jednej porcji dziennie. Bardzo ważne jest codzienne spożywanie warzyw i owoców ponieważ są one bogate w witaminy, minerały
i antyoksydanty, które pomagają walczyć z wolnymi rodnikami. Szczególną uwagę należy zwrócić na warzywa i owoce o ciemnym, intensywnym zabarwieniu ponieważ to one zawierają najwięcej antyoksydantów. Ciemne warzywa oraz owoce jagodowe zawierają dużo antocyjanów. Warzywa i owoce o żółtym i pomarańczowym zabarwieniu zawierają luteinę oraz beta-karoten. Bardzo duże ilości likopenu zawierają pomidory. Bioflawonoidy są obecne w brokułach, gryce, owocach cytrusowych, śliwkach. Kurkuminy są obecne w kurkumie lub żółtej papryce. Jest to jedynie kilka przykładów owoców i warzyw, które mają właściwości przeciwutleniające. Dodatkowo warzywa i owoce zawierają błonnik pokarmowy, który poprawia perystaltykę jelit przez co wspiera regularne wyróżnianie się, przyspiesza proces detoksykacji organizmy, pomaga uregulować hormony oraz zmniejsza indeks glikemiczny potrawy.
- Kwasy tłuszczowe
Bardzo ważnym elementem diety są kwasy tłuszczowe Omega 3. Mają one silne działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, wspomagają układ odpornościowy, działają przeciwzakrzepowo, pomagają obniżyć poziom trójglicerydów we krwi, mają wpływ na regulację ciśnienia tętniczego oraz gospodarkę węglowodanową, wspomagają spalanie tkanki tłuszczowej zwłaszcza tej zlokalizowanej na brzuchu. Dodatkowo kwasy tłuszczowe omega 3 przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania mózgu oraz do prawidłowego rozwoju płodu. Dobrymi źródłami kwasów tłuszczowych omega 3 są tłuste ryby morskie, orzechy włoskie, siemię lniane, nasiona chia, awokado.
Oleje roślinne powinny być dobrej jakości, sprzedawane w szklanych, ciemnych butelkach, o krótkiej dacie przydatności. Orzechy najlepiej jest wybierać w skorupkach ponieważ w tych już rozłupanych znajduje się znacznie mniejsza ilość kwasów omega 3. Jeżeli nie jesteś w stanie dostarczyć sobie odpowiedniej ilości kwasów omega 3 z dietą warto jest wprowadzić suplementację.
- Czerwone mięso
Czerwone mięso powinno się ograniczyć do minimum, a najlepiej z niego całkowicie zrezygnować. Zawiera tłuszcze nasycone przez co działa niekorzystnie na układ krwionośny oraz trawienny. Czerwone mięso długo zalega w jelitach przez co rozpoczynają się niekorzystne procesy gnilne. Należy również zwrócić uwagę na jakość mięsa. Zwierzęta są hodowane pod ubój, karmione paszami zawierającymi antybiotyki lub produkty modyfikowane genetycznie gorszej jakości. Następnie ludzie zjadają to mięso co może być niekorzystne dla zdrowia i wpływać na gospodarkę hormonalną. Alternatywą dla mięsa czerwonego jest mięso białe, które zawiera mniej tłuszczu i cholesterolu oraz ryby.
- Cukier
Nie bez powodu cukier jest nazywany białym zabójcą. Nadmierne spożywanie białego cukru sprzyja powstawaniu otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu II, chorób układu sercowo-naczyniowego, pokarmowego, może również zaburzać gospodarkę hormonalną. Cukier „dokarmia” a nawet powoduje powstawanie stanu zapalnego w organizmie. Przyczynia się do powstawania złej mikroflory jelitowej przez przerost „złych” bakterii znajdujących się w jelitach. Należy całkowicie zrezygnować z cukru lub zastąpić go zdrowszymi roślinnymi zamiennikami takimi jak np.: ksylitol, erytrytol, stewia.
- Zioła i przyprawy
Kolejnym ważnym elementem diety przeciwzapalnej są zioła i przyprawy. Zioła i przyprawy pomagają zmniejszyć stan zapalny, dolegliwości bólowe, wspierają detoksykację organizmu, działają antybakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwgrzybiczo zawierają antyoksydanty. Warto dodawać do potraw: cynamon, imbir, kurkumę, goździki, kardamon, oregano, tymianek, czosnek, rozmaryn. Zioła, które mogą wspomóc walkę z dolegliwościami związanymi z chorobą to: rumianek, wiesiołek dwuletni, niepokalanek pospolity (nie należy go pić podczas brania tabletek antykoncepcyjnych ponieważ zmniejsza ich skuteczność- tak samo jak dziurawiec), kalina śliwolistna i kalina koralowa. Podczas stosowania ziołolecznictwa warto udać się do lekarza, żeby skonsultować czy dane zioło nie wchodzi w interakcję z lekami.
- Gluten
Istnieje wiele burzliwych dyskusji na temat glutenu. U pacjentek chorych na endometriozę bardzo często zdarzają się zaburzenia funkcjonowania pracy jelit, sibo lub dysbioza jelitowa. Konieczna jest obserwacja swojego ciała po spożyciu glutenu. Jeżeli nie występuje żadna niepożądana reakcja nie należy rezygnować ze spożycia glutenu, natomiast jeżeli występują jakiekolwiek objawy należy wyeliminować gluten. W przypadku stosowania diety eliminacyjnej konieczne jest jej odpowiednie zbilansowanie. Zboża zawierające gluten warto zastąpić bezglutenowymi tj: kasza gryczana, kasza jaglana, amarantus, komosa ryżowa, a także tapioka.
- Mleko i produkty mleczne
Mleko razem z glutenem stanowi jeden z najczęściej występujących alergenów pokarmowych. Podobnie jak w przypadku glutenu kobiety chore na endometriozę powinny obserwować reakcję swojego organizmu. Po obserwacji należy podjąć indywidualną decyzję o pozostawieniu lub wyeliminowaniu mleka oraz produktów mlecznych z diety.
Poza stosowaniem diety u kobiet cierpiących na endometriozę dużą rolę odgrywa aktywność fizyczna, o której już wspomniałam. Jednak poza zmniejszeniem ilości tkanki tłuszczowej jest ona bardzo istotna w poprawie ruchomości narządów. Ogniska endometriozy mogą tworzyć masywne nacieki i unieruchamiać narządy wewnętrzne dlatego tak bardzo ważne jest dbanie o poprawę ruchomości oraz przepływu krwi w tych narządach. Szczególnie pomocne może być uczęszczanie na jogę oraz regularne wizyty u fizjoterapeuty lub osteopaty. Przede wszystkim regularność jest tutaj kluczowa. Fizjoterapeuci oraz osteopaci pomagają w walce z bólem, pokazują jakie ćwiczenia można wykonywać a jakich lepiej jest unikać aby nie nasilać dolegliwości bólowych.
Kobiety, które przechodzą ciężkie chwile w chorobie mogą również skorzystać z wizyty u psychologa. Psycholog pomaga zaakceptować chorobę, która będzie towarzyszyła przez całe życie.
Mam nadzieję, że pomimo streszczenia tematu endometriozy i sposobów jej leczenia udało mi się podkreślić jak kluczowe w tej chorobie jest podejście holistyczne. Dieta razem z ćwiczeniami jest bardzo pomocna w zmniejszaniu dolegliwości bólowych dlatego kobiety chorujące na endometriozę powinny zmienić dotychczasowy styl życia.
Należy pamiętać, że zdrowe odżywianie jest kluczowe przy wszystkich chorobach oraz przy zachowaniu zdrowia dlatego warto wprowadzić zmiany w życiu codziennym.
